فرسودگی شغلی ؛ نشانه ها و روش های درمان

فرسودگی شغلی ؛ نشانه ها و روش های درمان

فرسودگی شغلی نشانه‌های فروپاشی عاطفی بعد از سالها درگیری واشتغال به کار است. این اختلال با محرک های تنش زائی مانند داشتن مراجعان بیش ازحد در یک زمان،نداشتن وقت کافی و فقدان حمایت یا قدردانی مرتبط است.

تلاش برای درمان فرسودگی شغلی شامل روان درمانی درمان های شیمیائی،درمان های فیزیکی و درمان های عصبی است .با توجه به اهمیت فرسودگی شغلی و تأثیر آن بر روی فرهنگ کار، این مقاله می تواند در جهت بهبود و ارتقای آن مؤثر واقع شود.

در واقع محیط بشر شامل عوامل فیزیکی،اجتماعی و روانی است که هر کدام در وضعیت سلامتی بشر نقش مهمی دارند .

یکی از عوامل تنیدگی زا در انسان،محیط کار وی است که می تواند دیگر حیطه های زندگی او را تحت تأثیر قرار دهد .قسمت عمده ای اززندگی روزانه ی هر شخص صرف اشتغال به کا ر می شود.

 

فرسودگی شغلی چیست؟

فرسودگی شغلی چیست؟

هر وقت فعالیت در حد توانائی افراد باشد و کار در شرایط مناسب انجام شودخستگی بوجود آمده طبیعی است و معمولاً با خواب و استراحت بر طرف میشود.

در واقع خستگی عادی فیزیولوژیک قابل جبران است اما همین خستگی ساده ممکن است در اثرکارهای یک نواخت و طولانی و انجام کار در شرایط نا مساعد به تدریج به صورت مزمن در آید و پس از مدتی عوارض و ناراحتی هائی مانند،کوفتگی،خواب،تب،اختلالات جسمی و روحی در فرد ایجاد کند که اگر در این مرحله درمان نشود به صورت خستگی های مزمن،خستگی عمومی و خستگی عصبی و در نهایت خستگی مفرط در می آید وتمام اعمال جسمی و ذهنی فرد را مختل می کند .

امروزه دربسیاری از سازمانها،فشارهای عصبی و روانی به درجات گوناگونی وجود دارد.یکی ازپیامدهای این عوامل پدیده ی فرسودگی شغلی است. فرسودگی شغلی در نتیجه ی استرس افزایش می یابد ، وقتی انگیزه روبه کاهش می گذارد ما دچار فرسودگی شغلی می شویم.

فرسودگی شغلی یا کارزَدگی را از لحاظ لغوی می‌توانیم تحلیل قوای روانی که گاهی با افسردگی همراه هست تعریف کرد. فرسودگی شغلی نشانه ی خستگی مفرط عاطفی به دنبال سال‌ها درگیری و تعهد نسبت به کار و مردم هست.

به عبارت دیگر فرسودگی شغلی خستگی فیزیکی، هیجانی و روانی به دنبال قرار گرفتن طولانی مدت در موقعیت کار سخت هست. این نشانه ی حالتی است که در آن قدرت و توانایی افراد کم و رغبت و تمایل آنها برای انجام کار و فعالیت کاهش پیدا می‌کند.

فرسودگی شغلی پیامدی از فشار شغلی دایم و مکرر است. بدین ترتیب که شخص در محیط کارش به علت عوامل درونی و بیرونی احساس فشار می‌کند و این فشار، پیوسته و چندین‌باره بوده و سرانجام به احساس فرسودگی تبدیل می‌گردد.

فرسودگی شغلی به عنوان فقدان انرژی و نشاط تعریف می‌شود و شخص دچار فرسودگی شغلی احساس کسالت‌انگیزی را نسبت به انجام رفتار شغلی نشان می‌دهد.

شخصی که مسئولیت‌های هم‌ستیزنده و هم‌زمانی دارد، این احساس را خواهد داشت که به چند جهت کشیده می‌شود. این امر به خستگی از کار و سرانجام فرسودگی شغلی خواهد انجامید.

بیشتر بخوانید: انجام کار در بی حوصلگی ؛ آیا ممکن است؟

اولین آسیب فرسودگی شغلی، رنج بردن از فرسودگی بدنی هم‌چون سردرد، تهوع، کم‌خوابی، و تغییراتی در عادات غذایی است.

فرسودگی عاطفی هم‌چون افسردگی، احساس درماندگی، احساس عدم کارایی در شغل خود و همچنین ایجاد نگرش‌های منفی نسبت به خود، شغل، سازمان و به‌طور کلی نسبت به زندگی پیامدهای بعدی کارزدگی هستند.

فرسودگی شغلی عامل بازدارنده‌ای برای ایجاد و گسترش خشنودی شغلی است. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که پزشکان عمومی بیش از بقیه شاغلان دچار کارزدگی می‌شوند.

عمده‌ترین عوامل بروز فرسودگی شغلی روشی است که سرپرستان و مدیران سازمان به عنوان سبک رهبری وکنترل افراد و سازمان برای خود اتخاذ می‌کنند و درمانش فراهم آوردن محیطی آرام، عاطفی و گرم در مجموعه است.

 

چه افرادی در معرض فرسودگی شعلی هستند؟

افراد در معرض فرسودگی شغلی

  • کسانی که فاقد تعادل بین کاروزندگی شخصی خود هستند
  • کسانی که کارشان یکنواخت است
  • کسانی که نسبت به کارشان راضی نبوده و آشکارا با مردم خصومت می ورزند
  • کسانی که درگیرتصمیم گیری در باره ی زندگی و مرگ افراد هستند (مثل پزشکان )
  • مدیران، گروه رهبران، کسانی که تحت شرایط دشوار و سخت کار می کنند
  • کسانی که کارشان به توجه دقیق نیاز دارد
  • کسانی که کارشان تکراری است
  • کسانی که سر و کارشان با مردم است

افراد ذکر شده در بالا بیشتر از همه در معرض فرسودگی شغلی قرار دارند .بویژه اگر احساس کنند تلاشهایشان به اهداف مطلوبی منجرنمی شود.

 

مراحل پنج گانه فرسودگی شغلی

مراحل پنج گانه فرسودگی شغلی

۱-مرحله ماه عسل

در این مرحله فرد احساسات شادمانی و سر خوشی ناشی از برخورد با شغل جدید را تجربه می کند .این احساسات عبارتند از :عبارتند از :تهییج ،اشتیاق ،غرور وچالش .

۲-مرحله کمبود سوخت

در این مرحله ،فرد نوعی احساس مبهم زوال ،خستگی وگیجی را تجربه می کند نشانه های این مرحله عبارتند از :نارضایتی شغلی ،عدم کارایی،اختلال در خواب واحساس خستگی .نتایج چنین احساساتی نیز واکنش فرار (پرخوری واعتیاد)است.

۳-مرحله نشانه مزمن

در این مرحله نشانه های مرضی فیزیولوژیکی بیشتر آشکار می شوند وفرد نیازمند توجه وکمک می شود.نشانه های عادی این مرحله عبارتند از؛ فرسودگی مزمن، بیماری جسمی¬، خشم وافسردگی در این مرحله ،نوعی احساس خستگی وفرسودگی برفرد مستولی می شود.

۴-مرحله بحران

اگراحساسات ونشانه های مرضی مرحله سوم برای مدتی طولانی ادامه پیدا کند فرد وارد مرحله بحرانی می شود .

در این مرحله فرد احساس می کند که بر او ستم رفته است و تمایلات مربوط به بدبینی،شک و تردیدنسبت به خود ،دراو افزایش می یابد.

در این مرحله ،ممکن است فرد دچار زخم معده ،سردرد ،درد های مزمن پشت ،فشار خون بالاوکم خوابی شود.ضمناً ممکن است این درد ها به صورت حاد نیز جلوه گرشوند.

۵- مرحله برخورد با دیوار

این مرحله از نشانگان فشار روانی ناشی از فرسودگی شغلی با به پایان رسیدن نیروی فرد برای سازگاری با محیط کار مشخص می شود.

احتمال دارد در این مرحله ،فرد شغل خود را از دست بدهد از طرف دیگر ، این احتمال نیز وجود دارد که در این مرحله وبا بهبود فرد ، بعضی از نشانه های مرضی از بین بروند.

اما این نشانه ها تغییرات فیزیو لوژیکی دیگری را درفرد ایجاد می کنند که ممکن است رهایی از آنها به سادگی انجام نگیرد.

(ساعتچی ،۱۳۸۷)

بیشتر بخوانید: راهکار برخورد با توهین؛ با فرد بی ادب چگونه رفتار کنیم؟

 

نشانه‌های فرسودگی شغلی چیست؟

نشانه‌های فرسودگی شغلی

در دوره هائی از زندگی احساس نا امیدی،عصبانیت،افسردگی ،نارضایتی و اضطراب عادی به نظر می رسد.اما ، افراد در حالت فرسودگی شغلی این هیجانات منفی را بیشتراز حد معمول تجربه می کنند.در بدترین حالت افراد از نوعی خستگی یا نقصان عاطفی شکایت دارند.

فرسودگی شغلی با کاهش در شور و شوق و درخشندگی شغلی مشخص می گردد . بدنبال فر سودگی شغلی عوارضی بروز پیدا می کند که اولین عوارض آن فرسودگی جسمی است.

در کل می توان علائم و نشانه های فرسودگی شغلی را چنین بر شمرد:

  •  خستگی مفرط
  •  بی‌خوابی
  • فراموشی، حواس‌پرتی و عدم تمرکز
  • دردهای جسمانی
  •  افزایش بیماری‌ها
  • کاهش اشتها
  • نگرانی
  • افسردگی
  • خشم
  • از دست دادن حس لذت و خوشی
  • بدبینی
  •  انزوا
  • کناره‌گیری از دیگران
  • احساس بی‌علاقگی و ناامیدی
  •  افزایش کج‌خلقی
  • عدم بهره‌وری و کاهش کارایی

اگر شما این مشکلات را تجربه نمی‌کنید، خیلی خوب است. هرچند باید این علائم هشداردهنده را به خاطر بسپارید. یادتان باشد فرسودگی شغلی موجودی موذی است که وقتی شما مشغول زندگی هستید، به آرامی بر جسم و جان شما رخنه می‌کند.

بیشتر بخوانید: افزایش رضایت شغلی؛ چگونه از کار خود لذت ببریم؟

اگر شما این علائم را تجربه می‌کنید، این به منزله‌ی هشداری برای شما خواهد بود که در مسیر خطرناکی قرار گرفته‌اید.

زمانی را مشخص کنید تا ببینید واقعا چه مقداری از استرس در زندگی شما وجود دارد و راه‌هایی را بیابید تا قبل از اینکه دیر شود، از آن بکاهید. فرسودگی شغلی مانند آنفولانزا نیست. خودبه‌خود از بین نمی‌رود. هر چقدر هم ایجاد تغییرات برای‌تان سخت باشد، ولی باز هم هوشمندانه‌ترین انتخاب برای باقی ماندن در مسیر موفقیت است.

 

علل فرسودگی شغلی

علل فرسودگی شغلی

فرسودگی شغلی هم منشأ بیرونی دارد وهم منشأ درونی.

منابع بیرونی شامل:فعالیتهای اداری،احساس ناتوانی همراه با بار سنگین کارها،مراجعین مشکل دار،بیماران صعب العلاج و وظایف و کارهای تکراری است .

منابع درونی فرسودگی شغلی شامل:انتظارات غیرواقعی ودلزدگی است.

ازبین متغیرهایی که با فرسودگی شغلی دخیل هستند می توان به وضعیت تاهل افراد اشاره کرد. تحقیقات حکایت از این دارند که موارد کمتری ازفرسودگی شغلی در بین اشخاص متأهل نسبت به افراد مجرد گزارش شده است.

دلیل احتمالی این امر نیز شاید به وجود روابط عاطفی گرم،حمایت های اجتماعی و مواردی از این قبیل باشد.

طبق تحقیقات صاحبنظران علوم رفتاری،یکی ازمهمترین عوامل فرسودگی شغلی در سازمان،سبک رهبری خاصی است که توسط سرپرستان سازمان اتخاذ می شود.

دراین زمینه درمجموع تحقیقات حکایت ازاین دارند،کارکنانی که با سرپرستان دارای ملاحظه کاری کم،کار می کنند،برای مثال،پائین بودن رفاه و آسایش کار کنان و پائین بودن روابط دوستانه و گرم بین سرپرستان و پرسنل نسبت به افرادی که رابطه ی صمیمانه تری را با سرپرستان خود دارند بیشتر در معرض ابتلا به فرسودگی شغلی قرار دارند.

به هر حال وجود سبک ملاحظه کارانه ی معقول در سازمان از قبیل مشاوره، گوش دادن و پیشنهاد های یاری دهنده به اعضای سازمان میتوانددر کاهش فرسودگی شغلی ،مؤثر واقع شود.

همان طور که بیان شد علل و عوامل جسمی و روانی متعددی در ایجاد فر سودگی شغلی مؤثر هستند که مهمترین آنها عبارتند از:

  • درماندگی آموخته شده – فقدان کنترل
  • عدم هماهنگی
  • عدم تعادل در ارزشها – فعالیت افراطی
  • بی علاقه بودن به محیط کار،همکاران،کار فرما – کار یکنواخت
  • کم بودن یا زیاد بودن کار نسبت به توانائی فرد – مسائل و مشکلات خانوادگی و مالی

 

رابطه ی فرسودگی شغلی و ویژگی های شخصیتی

رابطه ی فرسودگی شغلی و ویژگی های شخصیتی

درحالی که برخی محققان به دنبال بررسی رابطه ی نشانگان فرسودگی شغلی وفشار روانی هستند ، برخی دیگر در پی یافتن ویژگی های شخصیتی باعلائم مشخص این نشانگان هستند.

مطالعات نشان می دهد افرادی که از لحاظ عاطفی دچارفرسودگی شغلی می شوند،اغلب کمال گرا و به طور افراطی در گیرکار و شغلشان هستند و از طرفی اهداف غیر واقعی را برای خود مجسم می کنند.

پژوهشگران اشاره دارند که بین الگوی رفتاری نوع A وعلائم فرسودگی شغلی ارتباط معناداری وجود دارد .لازم به توضیح است که افراد دارای ویژگی های رفتاری نوع A در بسیاری از مواقع به این ترتیب عمل می کنند :

– وقتی محدودیت زمانی وجود نداشته باشد بیشتر تلاش می کنند.

– امتیازات تحصیلی بیشتری به دست می آورند.

– اهداف تحصیلی بالاتری انتخاب می کنند.

– تا سرحد توان کار می کنند.

– کمتر اظهار خستگی می کنند.

– تکلیف مدار هستند.

– به فوریت های زمانی حساسیت دارند.

به هر حال پرداختن افراطی و شدید به فعالیتهای مربوط به شغل و اهداف غیر واقعی ودست نیافتنی را دررابطه با کار خویش دنبال کردن به گفته ی بسیاری ازمحققان اولین علائم ومراحل هشداردهنده ی فرسودگی شغلی است.

بیشتر بخوانید: مهارت‌های کلیدی برای مدیریت تیم

 

اثرات فرسودگی شغلی

اثرات فرسودگی شغلی

۱-کاهش عملکرد،که در آن فرد نمی تواند از تمام و قسمت اعظم توان،استعداد و انرژی جسمی و روانی خود برای انجام کار استفاده کند.

۲- تلاش برای یافتن مشاغل وحرفه های جدید درمطالعه ای که توسط جکسون اسکاپ واسکا لر برروی صدها معلم صورت گرفت،مشخص گردید که معلمان در معرض فرسودگی شغلی به دنبال شغل و حرفه ی دیگری هستند، همچنین،همان گونه که انتظار می رفت معلمانی که درجه فرسودگی شغلی شان بالاتر بود بیشتر به دنبال مشاغل دیگر و تغییر کار خود بودند.

۳- افرادی که از نشانگان فرسودگی شغلی رنج می برند ممکن است در جستجوی مشاغل و نقشهای اداری و اجرائی باشند.

 

چگونه از فرسودگی شغلی پیشگیری کنیم؟

پیشگیری از فرسودگی شغلی

پیشگیری از فرسودگی شغلی موارد زیر می تواند ما را در پیشگیری از فرسودگی شغلی راهنمائی نماید:

۱- بهتر است قبل از به کار گماردن افراد،توانائی های آنها را برای انجام کار از نظرفعالیت های فیزیکی ، فیزیولوژیکی و روانی سنجید و افرادی را که دارای این توانمندی ها هستند به کار مشغول کرد.

۲- مناسب کردن شرایط محیط کار مانند کاهش سر و صدا، رطوبت و درجه حرارت مناسب، روشنائی کافی.

۳- توجه به حق و حقوق کارکنان و کمک گرفتن از یک روان شناس برای بهبود روابط کاری.

۴- کاهش یا حذف حرکات غیر ضروری در کار و انجام دادن کار با سرعت متعادل.

۵- ایجاد تنوع در کار.

۶- استراحت های کوتاه بین کار.

۷- پرهیز از اضافه کاری زیاد و غیر ضروری به ویژه در کارهای سخت.

۸- استفاده از تعطیلات و مرخصی های قانونی که به تمدد اعصاب و افزایش قدرت جسم و روان کمک می کند.

۹- کار نکر دن در ساعات شب در صورت امکان،چون در هنگام شب خستگی زود تر به سراغ کارکنان می آید.

۱۰- عدم مصرف دخانیات،مواد مخدر و دارو های آمفتامین.

۱۱- استراحت و خواب کافی، درمان فرسودگی شغلی اگر خستگی به صورت مزمن و پیشرفته در آید نیاز به در مان خواهد بود شواهد و یافته های جدید علمی نشان می دهد که امکان بهبود وبازگشت سلامتی به فرد وجود دارد.

برای درمان فرسودگی شغلی قبل از هر چیز باید بدنبال علت آن باشیم تا بتوانیم برای رفع آن اقدام کنیم.

بیشتر بخوانید: کاهش اضطراب در مذاکرات کاری

 

راه حل های کوتاه مدت برای مقابله با فرسودگی شغلی

روشهای درمانی فرسودگی شغلی

۱- طالب کار بیشتری باشید . با مافوق خود رک و راست باشید و از او کار بیشتری طلب کنید و مسئولیت های خود را بیشتر کنید .

۲- به کار هایتان ارزش دهید . به مافوق خود نشان دهید که چه توانائیهائی دارید.برای این منظور کار ها را بدون اینکه کسی از همکاران تان متوجه شود انجام دهید فقط ما فوق از این کار اطلاع داشته باشد.

۳- برای کار هائی که در حیطه ی مسئولیت شما نیست هم داوطلب باشید. می توانیددر کارهای فوق برنامه شرکت داشته باشید که شما را سرگرم نگاه خواهدداشت .درهر زمینه ای که می توانید استعدادها و مهارت هایتان رانشان دهید.

۴- ابتکار به خرج دهید و کار جدیدی را شروع کنید . همیشه شروع کننده باشید.پیشنهاد کار و پروژه های جدید بدهید.

۵-هوشیار باشید و مثبت فکر کنید .هر کس باید در جائی شروع کند .ممکن است ازخود انتظار داشته باشید که کاری مهم تر و چالش بر انگیز تر داشته باشید اما شکایت نکنید.

۶-از منفی بافی در مورد کارتان دوری کنید و سعی کنید که بهترین استفاده را ازموقعیت فعلی تان ببرید .

۷-آگاهی هایتان را افزایش دهید و مهارت هایتان را توسعه دهید.در حد توانائی هایتان کار کنید و به زودی خواهید دید که خستگی و ملالت ناپدید می شود.

اگر کارهای بالا به شما کمکی نکرد از موارد زیر کمک بگیرید.

بیشتر بخوانید: واکنش نابغه‌های دنیا در برابر شکست و انتقاد سازنده

 

روشهای درمانی فرسودگی شغلی

روشهای درمانی فرسودگی شغلی

۱- روان درمانی

روان درمانی سهم عمده ای را در اصلاح نشانگان فرسودگی شغلی دارد، تغییرنگرش های منفی مبتلایان و دمیدن روح عزت نفس وخود ارزشمندی ازنیاز های مبتلایان می باشد .

برای حل مشکلات باید مهارت های زندگی و کاری را به آنها آموخت و در جهت بالا بردن سطح توانمندی ها تلاش کرد .

باید به آن ها اطمینان داده شود که وضعی غیرعادی ندارند و کفایت و لیاقت آنان یاد آوری شود.حمایت های روحی و عاطفی از این دسته افراد در بهبود آنها نقش مهمی دارد.

۲-درمان های شیمیائی

داروها و مواد شیمیائی مثل ، ویتامین ها، آدرنالین، هورمو ن ها و اسیدهای آمینه می توانند به رفع خستگی کمک کند.استفاده از این مواد باید تحت نظر پزشک معالج باشد.

۳-درمان های فیزیکی

ساده ترین درمان های فیزیکی ماساژ است .برای درمان گرفتگی و کوفتگی عضلات که در اثر انجام کار های بدنی سخت ایجاد می شود ما ساژ بسیار موثر است.

ماساژ می تواند با تسریع جریان خون در عضلات به دفع مواد سمی کمک بکند،و با عمل انعکاسی خود خستگی عصبی راکاهش دهد(همان).

۴- درمان های عصبی

در مواردی که علت خستگی عصبی باشد دارو درمانی مفید خواهد بود .در دارو درمانی استفاده از دارو های آرام بخش توصیه می شود.

در بحث درمان اشاره به این نکته ضروری است که هرگونه اقدام وفعالیتی به منظور از بین بردن علائم و نشانه های فرسودگی شغلی افراد قدمی به سوی افزایش بهره وری و فرهنگ کاری مثبت است .

بیشتر بخوانید: ۱۰ نکته روانشناختی از خود که احتمالا نمی‌دانید

 

کلام آخر

به طور کلی فرسودگی شغلی از جمله اختلال هائی است که در سال های اخیر مورد توجه روان شناسان قرار گرفته است و نتایج تحقیقات نیز نشان می دهد که درصد قابل توجهی از افراد سازمان های فعال از این عارضه در رنج هستند.

این پدیده نشانگانی است که شامل فرسودگی جسمی،عاطفی،هیجانی،نگرشی و روانی است و توأم با احساس شدید پائین بودن عملکرد و پیشرفت شخصی در فرد است.

بدین معنی که افراد درگیر با این مسأله احساس می کنند هیچگونه پیشرفت وترقی در زندگی حر فه ای و شخصی خویش ندارند .

در محیط های صنعتی و سازمانی عوامل و علل مختلفی را می توان برای بروز فرسودگی شغلی معرفی کرد که عمده ترین آن ها روشی است که سرپرستان و مدیران سازمان به عنوان سبک رهبری وکنترل افراد و سازمان برای خود اتخاذ می کنند.

سازمان ها و محیط های کاری که دارای سبک ملاحظه کارانه کمتری هستند ،کارکنان خود را بیشتر در معرض ابتلا به پدیده ی فرسودگی شغلی قرار می دهند .

به عبارت دیگر نشانگان فرسودگی شغلی بیشتر قربانیان خود را از بین سازمان ها و مؤسساتی می گیرد که رفتار های ملاحظه کارانه و گرم و عاطفی کمتری از طرف مدیران و روسای آنها سر می زند .

مدیران و سرپرستانی که به طور کاملاً خشک ورسمی در سازمان رفتار می کنند و از فراهم آوردن محیطی آرام،عاطفی و گرم برای کارکنان خود دریغ می ورزند مسلماً باید آگاه باشند که زیر دستان خود را بیشتر به وادی فرسودگی شغلی رهنمون می سازند و تلاش کمتری در جهت بهبود و بهره وری در سازمان از خود نشان می دهند.

 

منبع: fa.wikipedia.org – snn.ir – chetor.com – 21dl.ir

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *